Κάθε έργο του Μπέλα Ταρ, είναι μία προσπάθεια καλλιτεχνικής προσέγγισης της ανθρώπινης πραγματικότητας, στην γυμνή χαοτική μορφή της, απαλλαγμένη από φτιασίδια, δραματουργικά τεχνάσματα και κάθε είδους αφηγηματικές ή τεχνικές συμβάσεις. Κάποτε τον ρώτησαν, γιατί όλες οι ταινίες του είναι ασπρόμαυρες και εκείνος απάντησε διότι έτσι είναι η πραγματικότητα. Όμως για το σύγχρονο Ευρωπαϊκό Σινεμά, τα έργα του θα είναι για πάντα ένα φωτεινός φάρος.

Ο Μπέλα Ταρ (Bela Tarr: 21 Ιουλίου 1955 – 6 Ιανουαρίου 2026), γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου του 1955, στο Πεκ της Ουγγαρίας. Από τα 16 του αρχίζει να γυρίζει ερασιτεχνικά βίντεο super 8. Αργότερα εργάστηκε στο Εθνικό Οίκο Κουλτούρας και Ανάπλασης. Τα ερασιτεχνικά φιλμάκια του, τράβηξαν την προσοχή των ανθρώπων του στούντιο Bela Balazs, που τον βοηθούν να γυρίσει την πρώτη του ταινία.

Μετά από μια σειρά έργων που συνδυάζουν τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό με τον ανθρωποκεντρισμό, συνεργάζεται μόνιμα με τον συγγραφέα Λάζλο Κραζναχορκάι (Laszlo Krasznahorkai), αλλά και με τη σύζυγό του και μοντέζ των έργων του Ανιές Χρανίτζκι (Agnes Hranitzky), σε μια σειρά ταινιών με εντελώς προσωπική αφηγηματική, εικαστική αλλά και φιλοσοφική άποψη.

Το σύνολο του έργου του έχει προβληθεί στα μεγαλύτερα φεστιβάλ (Τορόντο, Μόντρεαλ, Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Θεσσαλονίκη), ενώ οι επιφανέστεροι κριτικοί (Susan Sontag, Jonathan Rosenbaum, Roger Ebert), αλλά και πολλοί σημαντικοί σκηνοθέτες (Jim Jarmush, Gas Van Sant), τον κατατάσσουν δικαίως ανάμεσα στους κορυφαίους δημιουργούς όλων των εποχών.

«Τα έργα του Μπέλα είναι οργανικά και στοχαστικά στις προθέσεις τους. Οι ταινίες του στοχάζονται πάνω στη ζωή με τρόπο που είναι σχεδόν αδύνατο να βρεις σε μια συνηθισμένη μοντέρνα ταινία. Και πλησιάζουν τόσο περισσότερο στους αληθινούς ρυθμούς της ζωής, που είναι σαν να παρακολουθείς τη γέννηση ενός καινούργιου Σινεμά. Είναι ένας από τους λίγους αυθεντικούς οραματιστές κινηματογραφιστές.» – Γκας Βαν Σαντ

Από το 1977 και την πρώτη του δημιουργία «Οικογενειακή Φωλιά» – τότε που κατά δήλωση του ίδιου: «Δεν χτυπήσαμε την πόρτα να μας ανοίξουν αλλά την ρίξαμε με μια κλωτσιά» – ο Μπέλα Ταρ, ακολουθεί έναν δρόμο που ο ίδιος άνοιξε, μια συνεχή πορεία εκ νέου ανακάλυψης του εαυτού του και του Σινεμά, μια διαδρομή με αναπάντεχους όσο και γοητευτικούς σταθμούς.

Δεν πρόκειται για μια άσκοπη περιπλάνηση αλλά για μια εξελικτική διαδικασία προς την διαμόρφωση μιας νέας κινηματογραφικής γλώσσας, έτσι ώστε το κινηματογραφικό προϊόν να αναχθεί σε αυθεντικό έργο τέχνης, αποκαλυπτικό και ανήσυχο, θαυμαστό και απειλητικό, μια τροχιά αναζήτησης για τους θεατές που θα αναζητήσουν τα έργα του σπουδαίου Ούγγρου καλλιτέχνη.

Ο φακός του βυθίζεται στο χάος του ανθρώπινου ψυχισμού, καθώς θα βουτήξει για τα καλά στην κόλαση εντός μας. Κάθε ταινία του είναι κι ένα νέο στρίψιμο της βίδας, μια στροφή που απαλλάσσεται από τις συμβάσεις που κρύβουν την αλήθεια. Το χρώμα, την συμβατική αφήγηση, την καθιερωμένη «ανάπτυξη των χαρακτήρων», τη διάρκεια των πλάνων, το «κινηματογραφικό δίωρο», την χρήση της μουσικής και της ηχητικής μπάντας, ακόμα και την στάνταρ διαδικασία προπαραγωγής και εκτέλεσης ενός φιλμ.

Ο κόσμος του Μπέλα Ταρ είναι οι εσωτερικοί πνευματικοί λαβύρινθοι κάποιων περιθωριακών της ζωής σε κρίσιμες φάσεις και συνδιαλέγεται κατευθείαν με τον θεατή. Υπάρχει το κάδρο, οι ρυθμοί, οι κινήσεις της μηχανής, τα ανθρώπινα σώματα, η μουσική των οργάνων και των πλάνων, η ανθρώπινη φωνή, η ατμόσφαιρα. Δηλαδή, όλα εκείνα τα βασικά συστατικά του Σινεμά από την πρώτη ώρα της γέννησής του.

«Οι ταινίες του Μπέλα Ταρ μας θυμίζουν την παράξενη και πανέμορφη δυνατότητα του αφηγηματικού Σινεμά που τόσο συχνά βρίσκεται πίσω από προβλέψιμες συμβάσεις και φόρμουλες. Μια ασυνήθιστη εμπειρία. Ένα ασυνήθιστο ονειρικό κινηματογραφικό γεγονός. Έχει στοιχειώσει την ύπαρξή μου.» – Τζιμ Τζάρμους

Φιλμογραφία
2011: Το άλογο του Τορίνο
2007: Ο άνθρωπος από το Λονδίνο
2004: Visions of Europe (μέρος «Πρόλογος»)
2000: Οι αρμονίες του Βεκμάιστερ
1995: Ταξίδι στη Μεγάλη Ουγγρική Πεδιάδα (μικρού μήκους)
1994: Satantango
1990: City Life (ντοκιμαντέρ)
1990: Το τελευταίο καράβι (μικρού μήκους)
1988: Κολαστήριο
1984: Φθινοπωρινό Αλμανάκ
1982: Προκατασκευασμένες σχέσεις
1982: Μάκβεθ (τηλεοπτικό)
1981: Ο Αουτσάιντερ
1979: Οικογενειακή φωλιά
1978: Ξενοδοχείο Magnezit (μικρού μήκους)

Αναλυτικά, πέντε χαρακτηριστικές ταινίες του σπουδαίου Μπέλα Ταρ:

Οι Αρμονίες του Βερκμάιστερ / Werckmeister Harmonies
Σκηνοθεσία: Μπέλα Ταρ, Ágnes Hranitzky (co-director)
Σενάριο: Μπέλα Ταρ, Λάζλο Κραζναχορκάι
Πρωταγωνιστούν: Λαρς Ρούντολφ, Πίτερ Φιτζ, Χάνα Σιγκούλα, Γιάνος Ντέρζι
Φωτογραφία: Πάτρι ντε Ράντερ
Μοντάζ: Ανιές Χρανίτζκι
Μουσική: Mihaly Vig
Έτος Παραγωγής: 2000
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία
Διάρκεια: 145 λεπτά

Ένας ταχυδρομικός υπάλληλος σε μια επαρχιακή πόλη, φαίνεται να είναι ο μόνος υπερασπιστής μιας ανθρωπότητας προς εξαφάνιση, καθώς μια σειρά από περίεργες καταστάσεις, οδηγούν τους κατοίκους σε εξέγερση.

Στην κεντρική πλατεία μιας επαρχιακής πόλης, μέσα στην παγωνιά, εκατοντάδες ανθρώπων στέκονται γύρω από μια σκηνή τσίρκου και περιμένουν να δουν την κεντρική ατραξιόν, που δεν είναι άλλη από το βαλσαμωμένο κουφάρι μιας αληθινής φάλαινας.

Κόσμος συνεχίζει να έρχεται από όλα τα σημεία της πεδιάδας. Η άφιξη του κήτους, η ανθρωποπλημμύρα και το τσουχτερό κρύο πυροδοτούν μια αλυσίδα από ανεξέλεγκτα πάθη, μίση, αντιπαλότητες και φιλοδοξίες και όλοι αυτοί οι άνθρωποι ξαφνικά εξεγείρονται.

Μόνος, μέσα στο ανώνυμο και επιθετικό πλήθος, ο Γιάνος Βάλουσκα, ένας αλαφροΐσκιωτος και ονειροπαρμένος ταχυδρομικός υπάλληλος, μοιάζει να είναι ο τελευταίος υπερασπιστής μια ανθρωπότητας που βαίνει ολοταχώς προς το χείλος της αβύσσου.

Ένα αυθεντικό κινηματογραφικό αριστούργημα, το φιλμ «Οι Αρμονίες του Βερκμάιστερ / Werckmeister Harmonies» του Μπέλα Ταρ, είναι βασισμένο στο μυθιστόρημα «Η μελαγχολία της αντίστασης», του στενού του συνεργάτη και συγγραφέα, Λάσλο Κραζναχορκάι, ο οποίος συμμετέχει και στη δημιουργία του σεναρίου.

Ένα μετα-αποκαλυπτικό κινηματογραφικό αριστούργημα, σημείο αναφοράς στην μοναδική φιλμογραφία του κορυφαίου Ούγγρου σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ. Η ταινία πραγματεύεται με τρόπο αδυσώπητο το θέμα της αναζήτησης της αρμονίας μέσα στο χάος.

Ασπρόμαυρα μονοπλάνα που καταγράφουν αλληγορικές εικόνες, με μια επαναλαμβανόμενη μελαγχολική μουσική υποβάλλοντας τον θεατή στη δημιουργία μιας άλλης διάστασης. Μία από τις πιο μυστηριώδεις, γοητευτικές, μαζί και εφιαλτικές, ταινίες του 21ου αιώνα, που κατακλύζεται από αποκαλυπτικές βιβλικές αναφορές και σύμβολα.

Το Αλογο του Τορίνο / The Turin Horse / A Torinói Ló
Σκηνοθεσία: Μπέλα Ταρ
Σενάριο: Μπέλα Ταρ, Λάζλο Κρασναχορκάι
Πρωταγωνιστούν: Γιάνος Ντέρσι, Ερικα Μποκ, Μιχάλι Κόρμος, Ρίκσι
Φωτογραφία: Φρεντ Κέλεμεν
Μοντάζ: Aγκνες Χρανίτσκι
Μουσική: Μιχάλι Βιγκ
Έτος Παραγωγής: 2011
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία, Η.Π.Α.
Διάρκεια: 146 λεπτά

«Τορίνο, 3 Ιανουαρίου 1889: ο Φρίντριχ Νίτσε, βγαίνει από την πόρτα του σπιτιού που διαμένει, στην οδό Κάρλο Άλμπερτ 6. Όχι μακριά από αυτόν, ο οδηγός ενός δίτροχου κάρου έχει πρόβλημα με το πεισματάρικο άλογό του. Όσο κι αν το τσιγκλά, το άλογο αρνείται να κουνηθεί και τότε ο οδηγός χάνει την υπομονή του και αρχίζει να το μαστιγώνει. Ο Νίτσε μπαίνει στη μέση με φούρια για να δώσει τέλος σε αυτή τη βίαιη σκηνή, αγκαλιάζοντας το λαιμό του αλόγου και κλαίγοντας. Ο σπιτονοικοκύρης του, τον παίρνει μέσα στο σπίτι, τον βάζει να ξαπλώσει ακίνητο και σιωπηλό για δύο μέρες, μέχρι που ο Νίτσε θα μουρμουρίσει τα απαραίτητα τελευταία του λόγια και θα ζήσει για ακόμα 10 χρόνια, βουβός και παράφρων, με τη φροντίδα της μητέρας του και των αδελφών του. Δεν γνωρίζουμε τι απέγινε το άλογο…»

Αυτά ακριβώς, είναι τα εισαγωγικά λόγια του Μπέλα Ταρ, στην αρχή της ταινίας του, που πιάνει την αφήγηση αμέσως μετά από αυτά τα γεγονότα και αποτελεί μια συγκλονιστική περιγραφή της δύσκολης ζωής του οδηγού του κάρου, της κόρης του και του αλόγου. Δείχνοντας μας, πως τρία απλά πράγματα, ένας αγρότης, μια κόρη κι ένα γέρικο και κουρασμένο άλογο, μπορούν να συνθέτουν μία τραγική ιστορία.

Όπως δυστυχώς έχει ανακοινώσει ο ίδιος ο Ούγγρος σκηνοθέτης, αυτή είναι η τελευταία του ταινία. Κι εδώ, συνεργάζεται ξανά με τον συν-σεναριογράφο του, τον συγγραφέα Laszlo Krasznahorkai. Η λιτότητα της ταινίας, φτάνει στο έπακρο, για να τονίσει την αίσθηση του θανάτου, τη μοναξιά, την τραγωδία της ανθρώπινης ύπαρξης, μέσα από τη ζωή δύο απλών ανθρώπων που ο σισύφειος αγώνας τους για επιβίωση, συνδέεται με την σκληρή και πεζή καθημερινότητα.

Τα φιλμ του Ούγγρου σκηνοθέτη, είναι ένα σύνολο χειρονομιών, βλεμμάτων, φωνών, κορμιών και τοπίων. Αν αγαπάω τις ταινίες του Μπέλα, είναι γιατί πήρε τοις μετρητοίς τη σκέψη πως η γνώση στην κινηματογραφική τέχνη, δημιουργείται μέσα από την τέχνη, του να βλέπεις. Πιστέψτε με, το να παρακολουθείς μία ταινία του, δεν είναι σε καμία περίπτωση μια εύκολη διαδικασία. Το βλέμμα, πρέπει να ενοχλείται όσο το δυνατό λιγότερο από άχρηστα στοιχεία.

Αυτή ακριβώς η σύνδεση, είναι που ενοποιεί τα πάντα με μια κίνηση και γίνεται πιο αισθητή μέσα από τις αργές, μακριές, συχνά καμπυλωτές κινήσεις της κάμερας που κινείται από αντικείμενο σε αντικείμενο, χωρίς να σταματά. Αγγίζει έτσι απαλά τον κόσμο από κοντά, ενώ ταυτόχρονα τον παρατηρεί συνολικά. Ο Μπέλα Ταρ, χρησιμοποιεί όσο μπορεί λιγότερα πλάνα γιατί κάθε συγκόλληση του φιλμ, είναι ταυτόχρονα κι ένα κόψιμο, ένα σκίσιμο στο ύφασμα της ζωής. Χρειαζόμαστε, πραγματικά τις ταινίες του Μπέλα, για να θυμόμαστε εν τέλει, ότι είμαστε ζωντανοί…

Κολαστήριο / Kárhozat / Damnation
Σκηνοθεσία: Μπέλα Ταρ
Σενάριο: Λάζλο Κρασζναχορκάι, Μπέλα Ταρ
Πρωταγωνιστούν: Γκαμπόρ Μπάλογκ, Γιάνος Μπάλογκ, Μίκλος Ζέκελι, Βάλι Κερέκες, Πίτερ Μπρένζικ Μπεργκ, Ιμρε Τσμέλικ, Γκιόργκι Τσερχάλιμ
Φωτογραφία: Γκαμπόρ Μεντβίγκι
Μοντάζ: Αγκνες Χρανίτζκι
Μουσική: Μιχάλι Βιγκ
Έτος Παραγωγής: 1988
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία
Διάρκεια: 116 λεπτά

O Kάρερ, ένας μοναχικός μεσήλικας άντρας, παρατηρεί απ’ το παράθυρό του τα εναέρια βαγονέτα του γειτονικού ορυχείου καθώς καταπίνονται ένα ένα από την ομίχλη. Tο άυλο, βιομηχανικό τοπίο της περιοχής αγγίζει τα όρια του απίθανου, του φανταστικού.

H ιστορία θα εκτυλιχθεί κάτω από το πρίσμα αυτού του αρχικού μελαγχολικού και ανεξίτηλου βλέμματος. O μοναδικός φίλος του Kάρερ είναι ο Bιλάρσκι, ιδιοκτήτης του μπαρ «Tιτανικός» και μικροαπατεώνας.

Tο μοναδικό του πάθος είναι ο αδιέξοδος έρωτάς του για την παντρεμένη τραγουδίστρια του μπαρ. Θέλοντας να ξεφορτωθεί τον άντρα της για να μείνει, έστω και για λίγο, ανενόχλητος μαζί της, τον πείθει να μεταφέρει ένα παράνομο φορτίο για λογαριασμό του Bιλάρσκι.

Βασισμένη στο μυθιστόρημα του Λάζλο Κρασζναχορκάι, το οποίο διασκεύασε κινηματογραφικά ο ίδιος σε συνεργασία με τον Ταρ.

Satantango
Σκηνοθεσία: Bela Tarr
Σενάριο: Laszlo Krasznahorkai, Bela Tarr
Πρωταγωνιστούν: Mihaly Vig, Dr. Putyi Horvath, Erika Bok, Peter Berling, Miklos Szekely, Laszlo Fe Lugossi, Eva Almasi Albert, Alfred Jaray, Erzsebet Gaal, Janos Derzsi, Iren Szajki
Διεύθυνση Φωτογραφίας: Gabor Medvigy
Μοντάζ: Agnes Hranitzky
Ήχος: Gyorgy Kovaks
Μουσική: Mihaly Vig
Έτος Παραγωγής: 1994
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία, Γερμανία, Ελβετία
Διάρκεια: 435 λεπτά

Η ιστορία εκτυλίσσεται στη Μεγάλη Πεδιάδα της Ουγγαρίας. Οι ήρωες ζουν σ’ ένα, από καιρό εγκαταλειμμένο, κολχόζ, που έχει αποκοπεί από την ενεργή αγροτική παραγωγή. Για τους ανθρώπους αυτούς, οι αξίες που προσδιόριζαν την ουσία της ζωής τους έχουν πάψει πια να υπάρχουν.

Η αίσθηση της απόγνωσης που εκμηδενίζει τα πάντα απαλύνεται από μία και μοναδική επιθυμία: αυτή της φυγής. Αφήνοντας απ’ έξω και ξεγελώντας ο ένας τον άλλον, μηχανεύονται διάφορους αξιοθρήνητους τρόπους διαφυγής, καταδικασμένους εκ των προτέρων στην αποτυχία.

Ώσπου μια μέρα, καταφθάνει ένας «Μεσσίας», κομπιναδόρος και πρώην καταδότης. Θα διασχίσουν την πεδιάδα ακολουθώντας τον σαν πρόβατα και όντας πεπεισμένοι ότι αυτός είναι ο άνθρωπος που θα τους απαλλάξει από το κακό που κρύβουν μέσα τους και θα τους συγχωρέσει τις παλιές τους αμαρτίες.

Ο Ανθρωπος από το Λονδίνο / The Man From London
Σκηνοθεσία: Μπέλα Ταρ
Σενάριο: Μπέλα Ταρ
Πρωταγωνιστούν: Τίλντα Σουίντον, Μιροσλάβ Κρόμποτ
Φωτογραφία: Φρεντ Κέλεμεν
Μοντάζ: Ανιές Χρανίτζκι
Έτος Παραγωγής: 2007
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία
Διάρκεια: 132 λεπτά

Ο Μαλόιν διάγει μια απλοϊκή ζωή χωρίς καμία προοπτική στην άκρη της απέραντης θάλασσας. Ούτε που διακρίνει τον κόσμο που τον περιτριγυρίζει, έχει ήδη αποδεχτεί την αργή και αναπόφευκτη καταστροφή του περιβάλλοντα κόσμου του και την απόλυτη μοναξιά του.

Όταν γίνεται μάρτυρας σε φόνο, η ζωή του ξαφνικά αλλάζει. Έρχεται αντιμέτωπος με θέματα που άπτονται της ηθικής, της αμαρτίας, της τιμωρίας, τη γραμμή μεταξύ της αθωότητας και της συνέργειας σε ένα έγκλημα, και αυτή η κατάσταση της περισυλλογής τον οδηγεί στην οντολογική απορία για την σημασία και την αξία της ύπαρξης.

Το έργο μιλά για την επιθυμία, για την άφθαρτη αναζήτηση μιας ζωής ελευθερίας και ευτυχίας, για ψευδαισθήσεις που ποτέ δε θα πραγματοποιηθούν, για τα πράγματα που μας δίνουν ενέργεια για να συνεχίσουμε να υπάρχουμε, να κοιμηθούμε και να ξυπνήσουμε το επόμενο πρωί.

Η ιστορία του Μαλόιν είναι η δική μας, όλων εκείνων που αμφιβάλλουν και μπορούν ακόμη να θέτουν ερωτηματικά για την ταπεινή μας ύπαρξη.