Το 1960, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ μεταφέρει στην μεγάλη οθόνη το ομώνυμο μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Μπλοτς: «Ψυχώ». Και κάπως έτσι γεννήθηκε ένα από τα πιο επιδραστικά φιλμ, στην Ιστορία της Έβδομης Τέχνης. Στην πιο χαρακτηριστική ταινία του, ο Βρετανός δημιουργός σκηνοθετεί τον Άντονι Πέρκινς και την Τζάνετ Λι, υπό τους ήχους του Μπέρναρντ Χέρμαν και επαναπροσδιορίζει τη σημασία του θρίλερ στο Σινεμά.

Μεταφερόμαστε στο Φοίνιξ, της Αριζόνα. Δύο εραστές, η Μάριον Κρέιν (Τζάνετ Λι) και ο Σαμ Λούμις (Τζον Γκέιβιν) βρίσκονται σ’ ένα ξενοδοχείο στο κέντρο της πόλης και συζητούν για τα προβλήματά τους. Τα οικονομικά του Σαμ δεν τους επιτρέπουν να παντρευτούν.

Δυστυχισμένη και απεγνωσμένη να βελτιώσει την κατάσταση, η Μάριον κλέβει 40.000 δολάρια μετρητά από το γραφείο στο οποίο εργάζεται. Στην συνέχεια, μαζεύει τα πράγματά της και φεύγει από την πόλη, αλλά η συμπεριφορά της κινεί υποψίες στους υπόλοιπους.

Η Μάριον οδηγεί όλη τη νύχτα στην βροχή. Εξαντλημένη, παρκάρει σε μια γωνιά του δρόμου και αποκοιμιέται μέσα στο αυτοκίνητο. Το επόμενο πρωί, συνεχίζει τον δρόμο της, αλλά ένα περιπολικό την ακολουθεί. Εκείνη θα αλλάξει αυτοκίνητο και στο τέλος οι αστυνομικοί θα την χάσουν. Το βράδυ εντοπίζει ένα μικρό μοτέλ που μοιάζει απομονωμένο και αποφασίζει να σταματήσει εκεί.

Ο ιδιοκτήτης του μοτέλ, ο Νόρμαν Μπέητς (Άντονι Πέρκινς) είναι ένας φαινομενικά συμπαθητικός και εξυπηρετικός νέος, που ζει μοναχικά στο απέναντι σπίτι μαζί με την άρρωστη μητέρα του. Η Μάριον δέχεται να δειπνήσει μαζί του, παρά τις αντιρρήσεις της μητέρας του – την ακούει να τον μαλώνει στο σπίτι τους – και αργότερα, αποκαμωμένη, πηγαίνει στο δωμάτιό της για να κάνει ντους, χωρίς όμως να ξέρει ότι ο Νόρμαν την παρακολουθεί από μια τρύπα στον τοίχο…

Βασισμένο στο μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Μπλοτς, «Ψύχωση», το διαχρονικό «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ, αν και αρχικά συνάντησε αντιδράσεις από τους πουριτανούς της εποχής, ωστόσο εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες του σκηνοθέτη.

Η Τζάνετ Λι βραβεύτηκε με Χρυσή Σφαίρα Β’ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της και ο Άλφρεντ Χίτσκοκ προτάθηκε για Βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας από το Σωματείο των Αμερικανών συναδέλφων του. Το φιλμ απέσπασε συνολικά τέσσερις Υποψηφιότητες για Όσκαρ, αλλά δεν κατάφερε τελικά να αποσπάσει κάποιο από τα χρυσά αγαλματίδια.

Η Τζάνετ Λι που ήταν υποψήφια για Όσκαρ Β’ Γυναικείου Ρόλου έχασε το βραβείο από από τη Σίρλεϊ Τζόουνς – για την ταινία του Ρίτσαρντ Μπρουκς, «Είμαστε Διεφθαρμένοι;» (Elmer Gantry) – ενώ ο Χίτσκοκ έχασε το Όσκαρ Σκηνοθεσίας από τον επίσης σπουδαίο δημιουργό, Μπίλι Γουάιλντερ για την ταινία «Η Γκαρσονιέρα» (The Apartment), που κέρδισε εκείνη την χρονιά και το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.

Ένα από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ταινίας «Ψυχώ», είναι το γεγονός ότι ενώ διαδραματίζονται σκηνές άγριων δολοφονιών, είναι κινηματογραφημένες με τέτοιο τρόπο ώστε να μην παρουσιάζεται στον θεατή ως ωμή βία, αλλά προκαλώντας του μόνο τρόμο, μέσω κυρίως της ατμόσφαιρας που τεχνηέντως, δημιουργείται.

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το 2006 η ταινία ψηφίστηκε από την Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου του Σικάγου ως η πιο τρομακτική ταινία όλων των εποχών, ενώ το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου την έχει συμπεριλάβει στη λίστα με τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών.

Ο Άντονι Πέρκινς ως Νόρμαν Μπέιτς στο «Ψυχώ» (Psycho – 1960) του Άλφρεντ Χίτσκοκ, απέσπασε το Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού από το International Board of Motion Picture Reviewers. Ο Πέρκινς συνέχισε την ερμηνεία του ως Νόρμαν Μπέιτς στις ταινίες «Ψυχώ ΙΙ» (1983) και «Ψυχώ ΙΙΙ» (1986), την οποία και σκηνοθέτησε, χωρίς όμως την ανάλογη επιτυχία.

Αξίζει τέλος να σημειώσουμε, ότι το 2017 κυκλοφόρησε το πολύ ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ «78/52» του Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ, όπου ο δημιουργός αναλύει τη θρυλική σκηνή στο ντους από το φιλμ «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ και διεισδύει στο μυαλό μιας ευφυΐας που ενέπνευσε – και τρόμαξε – τον κόσμο όσο λίγοι.

Πρόκειται για μία πρωτόγνωρη ματιά στην εμβληματική σκηνή της ταινίας «Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ που εκτυλίσσεται στο ντους, στον «άνθρωπο πίσω από την κουρτίνα» και στο φόνο επί της οθόνης που άλλαξε ριζικά την πορεία του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Αυτό το απολαυστικό, πανέξυπνο ντοκιμαντέρ, το πρώτο στην ιστορία που αφιερώνεται στην ανάλυση μίας και μόνο σκηνής, δεν θα αγαπηθεί μόνο από σινεφίλ, αλλά από όλους όσοι αγαπούν τις κρυφές λεπτομέρειες και τους ξέφρενους συνειρμούς, και διαβάζουν πίσω από τις λέξεις και ανάμεσα από τα (52) cut.

Την συγκεκριμένη ταινία τεκμηρίωσης, είχαμε την ευκαιρία να την παρακολουθήσουμε στο 19ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, παρουσία του δημιουργού:

«Δε θυμάμαι την πρώτη φορά που είδα το «Ψυχώ». Κατά έναν περίεργο τρόπο, νιώθω σαν να είχα πάντα μια οικειότητα με αυτή την ταινία. Αυτό για να πω την αλήθεια με λυπεί λιγάκι, και ζηλεύω όσους θυμούνται με ακρίβεια το πώς έζησαν το σοκ της σκηνής του ντους για πρώτη φορά. Οι γονείς μου, μου επέτρεπαν να βλέπω οτιδήποτε από πολύ νεαρή ηλικία, συμπεριλαμβανομένου και των ταινιών τρόμου, οπότε το Ψυχώ δεν ήταν εκτός ορίων. Εάν μου είχαν απαγορεύσει να το δω, φαντάζομαι θα θυμόμουν ξεκάθαρα την πρώτη φορά που είδα την εμβληματική σκηνή του ντους».

Άλφρεντ Χίτσκοκ / Alfred Hitchcock (13 Αυγούστου 1899 – 29 Απριλίου 1980)

Ο Άλφρεντ Χίτσκοκ μέσα από την πλούσια φιλμογραφία του και το μοναδικό του έργο, παραμένει διαχρονικά ένας πρωτοπόρος σκηνοθέτης και σημείο αναφοράς, τόσο για τους θεατές όσο και για τους συναδέλφους του στον χώρο του Κινηματογράφου. Προτάθηκε συνολικά πέντε φορές για το Όσκαρ Σκηνοθεσίας: το 1941 (Ρεβέκκα), το 1945 (Στον Ίσκιο του Θανάτου / Ναυαγοί) το 1946 (Νύχτα Αγωνίας), το 1955 (Σιωπηλώς Μάρτυς) και το 1961 (Ψυχώ), αλλά δεν το κέρδισε ποτέ. Ωστόσο η Ακαδημία αναγνωρίζοντας το λάθος της, του απένειμε το 1968, ένα τιμητικό Όσκαρ για το σύνολο της προσφοράς του, στον χώρο της Έβδομης Τέχνης.

«Για να φτιάξεις μία πραγματικά καλή ταινία χρειάζεσαι τρία πράγματα: σενάριο, σενάριο, και σενάριο…» – Άλφρεντ Χίτσκοκ

Περισσότερο από εξήντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή του, το «Ψυχώ» παραμένει μια κινηματογραφική εμπειρία που εξακολουθεί να σοκάρει και να συναρπάζει. Δεν ανανέωσε απλώς τις ταινίες τρόμου (θέτοντας ακόμα και τις βάσεις για το είδος του slasher) αλλά κυρίως μετατόπισε τα όρια του τι μπορεί να δείξει ο κινηματογράφος και με ποιον τρόπο, καθορίζοντας την σύγχρονη μορφή του ψυχολογικού θρίλερ.

Ο Χίτσκοκ ανέτρεψε τους κανόνες αιφνιδιάζοντας το κοινό με ένα έργο που έσπασε ταυτόχρονα πολλαπλά ταμπού: ένα ανύπαντρο ζευγάρι στο ίδιο κρεβάτι, υπαινικτική σεξουαλικότητα, ακραία βία που προκαλεί τρόμο χωρίς καν να απεικονίζεται, ακόμη και το πρώτο καζανάκι τουαλέτας που εμφανίστηκε σε αμερικανική ταινία. Προκάλεσε αίσθηση όχι μόνο λόγω της τολμηρής απεικόνισης της βίας και της σεξουαλικότητας για τα δεδομένα της εποχής, αλλά κυρίως εξαιτίας της ανατρεπτικής αφηγηματικής της δομής:

Το «Ψυχώ» αφηγείται μια ιστορία που ξεκινά ως αστυνομικό δράμα με πρωταγωνίστρια τη Μάριον Κρέιν. Μέσα σε λιγότερο από 50 λεπτά ο σκηνοθέτης αφαιρεί βίαια τη Μάριον από το κέντρο της αφήγησης μπροστά στα έντρομα μάτια του κοινού, που για πρώτη φορά βλέπει την ίδια την αφήγηση να αλλάζει άξονα εν κινήσει και να μεταμορφώνεται σε έναν εφιάλτη εμμονής, ενοχής και διαταραγμένης ταυτότητας: Στο επίκεντρο πλέον βρίσκεται ο Νόρμαν Μπέιτς, ο οποίος έμελλε να γίνει αρχέτυπο κινηματογραφικού serial killer, με την ερμηνεία του Άντονι Πέρκινς να παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για την πολυπλοκότητα και την ανατριχιαστική αμφισημία που αποπνέει.

Σε αυτή την ταινία – ορόσημο στην ιστορία του κινηματογράφου όπου όλα είναι λεπτομερώς μελετημένα (μέχρι και το εμπνευσμένο από πίνακα του Έντουαρντ Χόπερ, επιβλητικό σπίτι των Μπέιτς λειτουργεί ως σύμβολο επιτήρησης και ψυχικής καταπίεσης), ιδιαίτερη θέση κατέχει η διάσημη σκηνή του ντους που έχει αναλυθεί περισσότερο από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη.

Για την υλοποίησή της, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ προσέλαβε τον θρυλικό σχεδιαστή Saul Bass ως Οπτικό Σύμβουλο (Visual Consultant) της ταινίας, ο οποίος σχεδίασε με ακρίβεια ένα εικονογραφημένο σενάριο (storyboard) από 48 ξεχωριστά καρέ ειδικά για τη συγκεκριμένη σκηνή, επιτρέποντας στον Χίτσκοκ να παραδώσει μαθήματα σκηνοθεσίας μέσα από 78 διαφορετικές λήψεις και 52 αστραπιαία cuts σε περίπου 45 δευτερόλεπτα σε μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές του παγκόσμιου σινεμά.

Κυρίαρχη εδώ είναι και η θρυλική μουσική του Μπέρναρντ Χέρμαν, ο οποίος χρησιμοποίησε αποκλειστικά μια ορχήστρα εγχόρδων, δημιουργώντας έναν οξύ ήχο που μετατρέπει την εικόνα σε νευρικό σπασμό. Τα κοφτά, υψίσυχνα χτυπήματα των βιολιών λειτουργούν σαν ηχητικές μαχαιριές, προσδίδοντας τρομακτική ένταση και ριζοσπαστική δυναμική στη σκηνή, όπως και σε όλη την ταινία.

Με τέσσερις υποψηφιότητες για Όσκαρ (Σκηνοθεσίας, Β’ Γυναικείου Ρόλου για την Τζάνετ Λι, Φωτογραφίας σε ασπρόμαυρη ταινία και Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης), με τεράστια εμπορική επιτυχία και ανυπολόγιστη πολιτισμική επιρροή, το «Ψυχώ» συγκαταλέγεται σταθερά στις σημαντικότερες ταινίες όλων των εποχών.

Η αισθητική και αφηγηματική του τόλμη εξακολουθεί να αποτελεί πηγή έμπνευσης ενώ η σκιά του Νόρμαν Μπέιτς παραμένει παρούσα σε κάθε σύγχρονο θρίλερ. Η επιστροφή του στη μεγάλη οθόνη αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για το κοινό να βιώσει όπως ήθελε ο Χίτσκοκ, ένα έργο που δεν καθόρισε απλώς ένα είδος, αλλά επαναπροσδιόρισε τις ίδιες τις δυνατότητες του κινηματογράφου, μια ταινία που ακόμη και σήμερα, δείχνει απόλυτα μοντέρνα και ριζοσπαστική.

Διαβάστε επίσης:
Άλφρεντ Χίτσκοκ: Ο διαχρονικός μετρ του σασπένς
13 ταινίες του Άλφρεντ Χίτσκοκ δωρεάν στο διαδίκτυο

Ψυχώ / Psycho
Σκηνοθεσία: Άλφρεντ Χίτσκοκ
Σενάριο: Τζόσεφ Στέφανο
Πρωταγωνιστές: Άντονι Πέρκινς, Τζάνετ Λι, Βέρα Μάιλς, Τζον Γκάβιν, Μάρτιν Μπάλσαμ, Τζον Μακ Ίντιρ
Μουσική: Μπέρναρντ Χέρμαν
Φωτογραφία: Τζον Λ. Ράσελ
Μοντάζ: Τζορτζ Τομασίνι
Έτος Παραγωγής: 1960
Χώρα Παραγωγής: 1960
Διάρκεια: 109 λεπτά
Κυκλοφορεί σε επανέκδοση στις εγχώριες Κινηματογραφικές Αίθουσες, από την Πέμπτη 18 Ιουνίου, σε διανομή της εταιρείας Summer Classics